Nghị định số 125/2026/NĐ-CP: Mở ra cơ hội mới thúc đẩy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học

Ngày 06/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 125/2026/NĐ-CP quy định về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục đại học. Đây được xem là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo động lực mạnh mẽ để các trường đại học phát huy vai trò là trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao tri thức, góp phần phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Đối với Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải (UTT), Nghị định 125/2026/NĐ-CP mở ra nhiều cơ hội thuận lợi nhằm tiếp tục đẩy mạnh định hướng phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hợp tác với doanh nghiệp theo chiến lược phát triển của Nhà trường trong giai đoạn mới.

Tạo hành lang pháp lý thúc đẩy nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trong trường đại học

Nghị định 125/2026/NĐ-CP quy định toàn diện về tổ chức, quản lý, cơ chế chính sách, tài chính và trách nhiệm của các bên liên quan trong hoạt động khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo tại các cơ sở giáo dục đại học.

Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ sở giáo dục đại học, đội ngũ giảng viên, nghiên cứu viên, người học và các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Một trong những điểm nổi bật của Nghị định là việc xác định rõ vai trò của các nhóm nghiên cứu tiềm năng, nhóm nghiên cứu mạnh và thúc đẩy mô hình hợp tác "Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp", qua đó tạo nền tảng để huy động hiệu quả các nguồn lực cho nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.

Thúc đẩy hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Theo Nghị định, các cơ sở giáo dục đại học được khuyến khích phát triển các nhóm nghiên cứu theo định hướng chuyên sâu. Cụ thể, nhóm nghiên cứu tiềm năng phải có tối thiểu 3 thành viên, trong khi nhóm nghiên cứu mạnh phải có ít nhất 5 thành viên đáp ứng các tiêu chí về năng lực nghiên cứu và công bố khoa học.

Bên cạnh đó, các trường đại học được phép thành lập tổ chức khoa học và công nghệ, doanh nghiệp khoa học công nghệ trực thuộc nhằm đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu ứng dụng, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và kết nối với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.

Nghị định cũng yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, bao gồm trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp và các mô hình hỗ trợ phát triển ý tưởng sáng tạo của giảng viên, sinh viên.

Đây là những nội dung phù hợp với định hướng phát triển của UTT trong việc xây dựng môi trường nghiên cứu mở, thúc đẩy tinh thần sáng tạo và khởi nghiệp trong toàn trường.

Chính sách ưu đãi mạnh mẽ đối với giảng viên, nhà khoa học và người học

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định 125/2026/NĐ-CP là việc ban hành nhiều cơ chế ưu đãi nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho đội ngũ giảng viên, nhà khoa học tập trung cho hoạt động nghiên cứu.

Theo đó:

• Trưởng nhóm nghiên cứu mạnh được giảm tối đa 80% định mức giờ giảng;
• Trưởng nhóm nghiên cứu tiềm năng được giảm tối đa 50% định mức giờ giảng;
• Giáo sư được giảm 60%, Phó Giáo sư được giảm 40% định mức giờ giảng chuẩn;
• Giảng viên có thể được tạm dừng giảng dạy tối đa 01 năm nhưng vẫn hưởng nguyên lương để tham gia các hoạt động nghiên cứu hợp tác.

Đối với người học, Nghị định quy định nhiều chính sách hỗ trợ như tạo điều kiện sử dụng phòng thí nghiệm, hỗ trợ thủ tục nghiên cứu khoa học, miễn giảm học phí và cấp học bổng đối với những sinh viên có thành tích xuất sắc trong nghiên cứu khoa học. Đặc biệt, nghiên cứu sinh là giảng viên cơ hữu được hưởng nguyên lương và phụ cấp trong thời gian tham gia đào tạo.

Những chính sách này được kỳ vọng sẽ tạo động lực để đội ngũ giảng viên, nhà khoa học và sinh viên của UTT tiếp tục phát huy năng lực nghiên cứu, đóng góp nhiều hơn cho hoạt động khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của Nhà trường.

Tăng cường hợp tác giữa Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp

Nghị định 125/2026/NĐ-CP nhấn mạnh việc thúc đẩy hợp tác ba bên giữa Nhà nước, Nhà trường và Doanh nghiệp trên nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm gắn kết nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và thị trường lao động, đồng thời nâng cao khả năng thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Thời gian qua, Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải đã tích cực triển khai nhiều hoạt động hợp tác với doanh nghiệp trong đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ; phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; thành lập các phòng thí nghiệm hiện đại; thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng trong các lĩnh vực giao thông thông minh, trí tuệ nhân tạo, vật liệu mới, logistics, đường sắt và hạ tầng giao thông bền vững.

Những định hướng này hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Nghị định 125/2026/NĐ-CP và sẽ tiếp tục được Nhà trường đẩy mạnh trong thời gian tới.

Tăng cường đầu tư cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo

Nghị định quy định Nhà nước ưu tiên đầu tư cho các cơ sở giáo dục đại học có nhóm nghiên cứu mạnh hoặc đào tạo các ngành, lĩnh vực trọng điểm. Đồng thời, ngân sách nhà nước sẽ ưu tiên cho các nhiệm vụ khoa học công nghệ có sự tham gia của doanh nghiệp hoặc có tiềm năng thương mại hóa cao.

Đáng chú ý, các cơ sở giáo dục đại học được phép trích tối đa 20% thu nhập tính thuế để thành lập Quỹ phát triển khoa học và công nghệ; đồng thời phải dành tối thiểu 8% nguồn thu học phí đối với đại học và tối thiểu 5% đối với các cơ sở giáo dục đại học khác để đầu tư cho hoạt động khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Những quy định này được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường nguồn lực đầu tư cho nghiên cứu khoa học, nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ tại các trường đại học.

Động lực mới để UTT phát triển thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo

Nghị định số 125/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 06/4/2026 và thay thế Nghị định số 109/2022/NĐ-CP. Các tổ chức đã được thành lập theo quy định cũ có thời hạn 12 tháng để rà soát, kiện toàn theo quy định mới. Việc ban hành Nghị định không chỉ tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho các cơ sở giáo dục đại học phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo mà còn khẳng định vai trò của trường đại học trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Đối với Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải, đây là cơ hội quan trọng để tiếp tục phát huy thế mạnh trong đào tạo gắn với nghiên cứu ứng dụng, thúc đẩy hợp tác quốc tế và doanh nghiệp, xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành giao thông vận tải và đất nước trong kỷ nguyên số.

Xem thêm toàn văn Nghị định: https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=217673