Trường Đại học Công nghệ Giao thông Vận tải với sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lực đường sắt quốc gia trong kỷ nguyên mới

Trường Đại học Công nghệ Giao thông Vận tải (UTT), ngôi trường có 80 năm truyền thống đào tạo cán bộ kỹ thuật cho ngành giao thông vận tải đang được Bộ Xây dựng giao giữ vai trò đầu mối quan trọng trong đào tạo nguồn nhân lực cho các dự án đường sắt của quốc gia. Đồng thời, được Bộ GD-ĐT giao dẫn dắt mạng lưới Trung tâm đào tạo xuất sắc tài năng về Công nghệ giao thông và Hạ tầng tiên tiến, thông minh.

Phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân đã có cuộc trò chuyện đầu xuân Bính Ngọ với PGS.TS. Nguyễn Hoàng Long, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Giao thông Vận tải, để hiểu rõ hơn sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lực đường sắt quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Sứ mệnh cốt lõi là đào tạo hệ sinh thái nhân lực đường sắt

- Thưa PGS.TS. Nguyễn Hoàng Long, Đảng và Chính phủ vừa ban hành một loạt chủ trương lớn liên quan lĩnh vực đường sắt, trong đó có Đề án đào tạo nguồn nhân lực đường sắt đến năm 2035, định hướng 2045. Ông nhìn nhận như thế nào về bối cảnh này?

- Chúng ta đang chứng kiến một thời điểm mang ý nghĩa lịch sử đối với ngành giao thông vận tải, đặc biệt là lĩnh vực đường sắt. Có thể nói, từ sau giai đoạn xây dựng tuyến Thống Nhất, chưa bao giờ đường sắt được đặt ở vị trí ưu tiên chiến lược như hiện nay.

Kết luận số 49 của Bộ Chính trị về định hướng phát triển giao thông vận tải đường sắt Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 57-NQ/TW khẳng định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trụ cột phát triển quốc gia; Nghị quyết số 71-NQ/TW nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo nền tảng để các ngành, trong đó có giao thông vận tải bứt phá mạnh mẽ. Quan trọng nhất là Quyết định số 2230/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt Việt Nam với những chỉ tiêu rất cụ thể: giai đoạn 2025 - 2030 đào tạo khoảng 35.000 nhân lực; giai đoạn 2030 - 2035 đào tạo khoảng 70.000 nhân lực, phục vụ triển khai đường sắt tốc độ cao, đường sắt điện khí hóa, đường sắt đô thị và các tuyến đường sắt chiến lược.

Đây là những quyết sách thể hiện khát vọng vươn lên của Việt Nam, khẳng định đường sắt là cấu phần không thể thiếu của hệ thống hạ tầng hiện đại, xanh và thông minh. Muốn hiện thực hóa khát vọng này, chúng ta phải bắt đầu từ nguồn nhân lực, lực lượng đủ trình độ, đủ bản lĩnh để làm chủ công nghệ quốc tế.

Ở điểm này, vai trò của UTT càng được thể hiện rõ hơn bao giờ hết. Với bề dày 80 năm đào tạo hàng trăm nghìn cán bộ kỹ thuật, UTT được Bộ Xây dựng tin tưởng giao trọng trách đào tạo nhân lực đường sắt quốc gia trong giai đoạn mới.

- Với vai trò đầu tàu đó, UTT đã và đang chuẩn bị như thế nào để đáp ứng nhiệm vụ đào tạo nhân lực đường sắt, đặc biệt cho các dự án lớn như đường sắt tốc độ cao?

- Để thực hiện trọng trách quan trọng này, hiện nay Nhà trường đã được Bộ Xây dựng giao 15 nhiệm vụ trong đó có 6 nhiệm vụ trọng tâm, trước mắt tập trung sâu về lĩnh vực xây dựng hạ tầng đường sắt, quản lý vận hành, bảo trì bảo dưỡng đường sắt theo Quyết định số 2321/QĐ-BXD của Bộ Xây dựng triển khai Quyết định số 2230/QĐ-TTg ngày 09/10/2025 của Thủ tướng. Đồng thời, Bộ Xây dựng đang triển khai các thủ tục để đầu tư các dự án cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ đào tạo, nghiên cứu lĩnh vực đường sắt như tòa nhà 15 tầng, tòa nhà chuyên gia quốc tế 9 tầng, các phòng lab trọng điểm quốc gia về hạ tầng đường sắt, giao thông thông minh, quản lý vận hành đường sắt với giá trị gần 1.000 tỷ đồng; hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu

Đường sắt tốc độ cao là dự án đặc biệt phức tạp, đòi hỏi nhân lực có trình độ cao và tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt. Vì vậy, chúng tôi luôn nhận thức và xác định tâm thế, chuẩn bị mọi điều kiện cần thiết về nhân lực, vật lực để thực hiện nhiệm vụ chính trị được giao. Chúng tôi xác định sứ mệnh cốt lõi là đào tạo một hệ sinh thái nhân lực đường sắt toàn diện, không chỉ kỹ sư xây dựng hạ tầng mà còn bao gồm vận hành, khai thác, tổ chức chạy tàu, phương tiện và bảo dưỡng, bảo trì.

“Nhập khẩu” chương trình, giáo trình, triển khai trao đổi sinh viên, giảng viên, chuyên gia quốc tế

- Cụ thể là UTT sẽ phát triển đội ngũ giảng viên và chuyên gia như thế nào để đáp ứng yêu cầu đào tạo?

- Đào tạo nhân lực đường sắt quy mô quốc gia chỉ có thể thành công khi UTT xây dựng được đội ngũ giảng viên, chuyên gia đủ mạnh, đủ sâu và đạt chuẩn quốc tế. Nhà trường đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng tổng số giảng viên lên khoảng 800 người, trong đó khoảng 60% có trình độ tiến sĩ, 15 - 20% đạt học hàm GS, PGS, và mỗi năm thu hút thêm 10 - 15 chuyên gia quốc tế.

Từ năm 2026, Trường triển khai “Đề án đào tạo nhân lực đường sắt”, trong đó 40% giảng viên ngành đường sắt được đào tạo hoặc thực tập nghiên cứu tại các cơ sở hàng đầu thế giới ở Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đức, Pháp. Đồng thời hình thành 05 nhóm nghiên cứu mạnh đạt chuẩn quốc tế trước năm 2030, trong đó có các nhóm nghiên cứu chuyên sâu về đường sắt để thực hiện nhiệm vụ dẫn dắt Trung tâm đào tạo xuất sắc tài năng. Chúng tôi coi đầu tư đội ngũ là đầu tư chiến lược, bởi chỉ khi có đội ngũ tinh hoa, chúng ta mới đào tạo được những kỹ sư tinh hoa cho ngành đường sắt.

- Thưa ông, nghiên cứu khoa học đóng vai trò gì trong chiến lược phát triển của Nhà trường?

- Đối với lĩnh vực đường sắt, nếu đào tạo là “gốc” thì nghiên cứu khoa học chính là “động lực”. Trong những năm gần đây, giảng viên UTT đã nghiên cứu thành công 01 đề tài cấp Nhà nước, 08 đề tài cấp Bộ Giao thông Vận tải liên quan lĩnh vực đường sắt; đồng thời xây dựng hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật cho đường sắt cao tốc và đường sắt điện khí hóa, với trên 100 tiêu chuẩn theo nhiệm vụ Bộ Xây dựng giao.

Về công bố khoa học, chỉ trong ba năm, giảng viên UTT đã có hơn 700 bài báo ISI/Scopus; Tạp chí JSTT của Trường được chỉ mục Scopus, điều mà rất ít trường đại học Việt Nam đạt được. Đây là minh chứng rõ ràng cho năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ và đào tạo đội ngũ của Nhà trường.

- Vậy hợp tác quốc tế đóng vai trò như thế nào trong đào tạo nhân lực đường sắt?

- Trong đường sắt, hợp tác quốc tế không chỉ là nhu cầu mà là điều kiện bắt buộc để tiếp cận công nghệ tiên tiến. UTT đang mở rộng hợp tác với KOICA (Hàn Quốc), AFD (Pháp), cùng nhiều trường đại học Nhật Bản, Đức, Pháp, Trung Quốc - những quốc gia có hệ thống đường sắt tốc độ cao hàng đầu thế giới.

Chúng tôi “nhập khẩu” chương trình, giáo trình, triển khai trao đổi sinh viên, giảng viên, mời chuyên gia quốc tế giảng dạy, xây dựng chương trình liên kết 2+2, 3+1. Mục tiêu là để sinh viên UTT đạt chuẩn kỹ sư quốc tế ngay trong quá trình học.

Cần cơ chế đặt hàng của Nhà nước cho các ngành đặc thù

- Với vai trò cơ sở đào tạo lớn của Bộ Xây dựng, UTT có những kiến nghị gì gửi Chính phủ và Bộ Xây dựng?

- Với vai trò đầu mối của mạng lưới Trung tâm đào tạo xuất sắc tài năng và đào tạo lĩnh vực cốt lõi của ngành về lĩnh vực đường sắt, UTT đề xuất ba nhóm kiến nghị chính:

Một là, cơ chế đặt hàng của Nhà nước cho các ngành đặc thù trong lĩnh vực đường sắt, giống cơ chế đào tạo sư phạm hiện nay. Đây là giải pháp quan trọng để ổn định nguồn tuyển và chủ động đào tạo nhân lực chiến lược.

Hai là, tiếp tục đầu tư các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về đường sắt như Trung tâm mô phỏng tàu tốc độ cao, Lab vật liệu đường sắt, Trung tâm kiểm định ray, ghi, phòng thí nghiệm động lực học đoàn tàu… Nếu không đầu tư lab trọng điểm, chúng ta sẽ mãi phụ thuộc và công nghệ của nước ngoài.

Ba là, chính sách vượt trội về bồi dưỡng, đào tạo giảng viên đi học tập ở nước ngoài và thu hút chuyên gia quốc tế theo cơ chế đặc thù.

Ngoài ra, chúng tôi đề xuất thành lập Quỹ học bổng nhân lực đường sắt quốc gia để hỗ trợ sinh viên các lĩnh vực chiến lược.

- Ông muốn gửi thông điệp gì đến thí sinh chuẩn bị đăng ký xét tuyển đại học năm 2026?

- Tôi muốn nói với các bạn rằng, khi bạn chọn ngành đường sắt hôm nay, bạn không chỉ chọn một nghề, mà bạn đang chọn xây dựng tương lai của đất nước. Trong 10 đến 20 năm tới, Việt Nam sẽ đưa vào vận hành các tuyến đường sắt tốc độ cao, hệ thống metro hiện đại và các tuyến đường sắt chuyên dụng phục vụ logistics. Những công trình ấy sẽ tồn tại hàng chục năm.

Những kỹ sư được đào tạo hôm nay sẽ là những người trực tiếp vận hành và phát triển hệ thống đường sắt tương lai. UTT luôn cam kết đồng hành cùng sinh viên thông qua các chính sách học bổng, hỗ trợ học phí, cơ hội thực tập tại doanh nghiệp và chương trình trao đổi quốc tế.

Nhà trường đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt quy mô 30.000 người học, trong đó nhóm ngành đường sắt và hạ tầng thông minh giữ vai trò mũi nhọn. Chúng tôi luôn chào đón các bạn đến với UTT, nơi đã và đang tiếp tục đào tạo những thế hệ kỹ sư dẫn dắt kỷ nguyên hạ tầng thông minh của Việt Nam.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!

Nguồn: Báo Đại biểu nhân dân